Wilczyca kapitolińska: rzeźba młodsza od legendy?

Brązowa wilczyca karmiąca bliźnięta to najbardziej znany symbol Rzymu. Stoi w Muzeach Kapitolińskich, a jej kopie można spotkać od herbów klubów piłkarskich po pomniki w miastach na całym świecie. Przez stulecia uważano ją za dzieło etruskie z V wieku p.n.e. Dziś nie jest to już takie pewne.

Bliźnięta dorobiono później

Pierwsza sprawa jest bezsporna. Romulus i Remus, którzy ssą wilczycę, to dodatek z końca XV wieku. Często przypisuje się je florenckiemu rzeźbiarzowi Antoniowi del Pollaiuolo, choć i to nie jest przesądzone. Wilczyca stała w średniowieczu przy Lateranie. W 1471 roku papież Sykstus IV przekazał ją mieszkańcom Rzymu i trafiła na Kapitol.

A może sama wilczyca też?

Na początku XXI wieku rzeźbę gruntownie konserwowano. Konserwatorka Anna Maria Carruba zwróciła uwagę na technikę: figurę odlano w całości, jednym kawałkiem. Starożytni odlewnicy duże posągi z brązu zwykle składali z części, natomiast metoda jednolitego odlewu jest typowa dla średniowiecza.

W 2008 roku ogłoszono wyniki badań radiowęglowych i termoluminescencyjnych resztek formy odlewniczej. Wskazały na XI-XII wiek naszej ery. Gdyby to się potwierdziło, najsłynniejszy symbol starożytnego Rzymu byłby średniowieczny.

Spór nie jest rozstrzygnięty. Część badaczy broni starożytnego pochodzenia, wskazując na styl i na to, że starożytne źródła wspominają wilczycę z brązu stojącą w Rzymie. Muzeum podaje dziś ostrożnie obie możliwości.

Wilczyca czy lupa

Ciekawe, że już Rzymianie mieli wątpliwości co do samej legendy. Liwiusz przytacza wersję, w której bliźnięta wykarmiła żona pasterza, Akka Larencja. Pasterze mieli ją nazywać lupa, czyli wilczyca, ale to słowo oznaczało też kobietę lekkich obyczajów. Stąd, według tej wersji, wzięła się cała opowieść.

Rzym przez wieki wybierał jednak wilczycę z legendy. Taka historia lepiej nadaje się na symbol miasta niż racjonalne wyjaśnienie. Niezależnie od tego, kiedy ją odlano, brązowa wilczyca robi dokładnie to, co miała robić: opowiada początek Rzymu jednym obrazem.