Palatyn: wzgórze, od którego wszystko się zaczęło

Rzymianie mieli na początek swojego miasta dokładną datę: 21 kwietnia 753 roku przed naszą erą. Tego dnia Romulus miał wyznaczyć pługiem bruzdę wokół Palatynu i ogłosić, że kto ją przekroczy bez pozwolenia, zginie. Pierwszy przekonał się o tym jego brat Remus.

Data jest oczywiście późniejszym wyliczeniem. Ustalił ją w I wieku p.n.e. uczony Marek Terencjusz Warron, licząc wstecz panowania królów. Ale wzgórze legenda wskazała trafnie.

Co znaleźli archeolodzy

Na południowo-zachodnim stoku Palatynu odkryto ślady chat z epoki żelaza: wykute w skale otwory po słupach, rowki odpływowe, resztki palenisk. Domy były owalne, z drewna, gliny i trzciny, kryte strzechą. Takie same chaty Rzymianie przedstawiali na urnach, w których chowali prochy zmarłych.

Najciekawsze jest to, że Rzymianie przez wieki pokazywali na Palatynie „chatę Romulusa” i starannie ją naprawiali, ilekroć się zniszczyła. Miasto z marmurowymi świątyniami trzymało w centrum drewnianą lepiankę jako pamiątkę po założycielu.

Roma quadrata

Antyczni autorzy nazywali pierwszą osadę Roma quadrata, czyli „Rzym czworokątny”. Nie wiadomo do końca, czy chodziło o kształt obwarowań, czy o rytualnie wytyczony obszar. Jedno jest pewne: Palatyn dobrze się bronił. Strome zbocza, blisko brodu na Tybrze i bagniste doliny dookoła.

U stóp wzgórza Rzymianie czcili też Luperkal, grotę, w której wilczyca miała karmić bliźnięta. Co roku w połowie lutego odbywało się tam święto Luperkaliów, jedno z najstarszych i najdziwniejszych w rzymskim kalendarzu.

Od chaty do pałacu

W czasach republiki na Palatynie mieszkali najbogatsi i najbardziej wpływowi Rzymianie, między innymi Cyceron. Potem przyszedł August, który według Swetoniusza urodził się na Palatynie i tu zamieszkał. Jego następcy rozbudowali rezydencje tak, że zajęły niemal całe wzgórze.

Ślad tej historii nosimy w języku. Łacińskie Palatium stało się nazwą cesarskiej siedziby, a z niego wzięły się „pałac”, „palace” i „palazzo”. Każdy pałac na świecie jest więc trochę Palatynem.

Dlatego właśnie tu, na Palatynie, stoi pierwszy dom tego miasta.