Roma Imperialis: Rzym u szczytu

Rzym u szczytu: przeludnione, milionowe miasto, stolica imperium od Brytanii po Eufrat. Monumentalne fora cesarskie, Koloseum, gigantyczne łaźnie i morze czynszowych kamienic. Pod koniec tej epoki, w III wieku, miasto po raz pierwszy od stuleci znów opasuje się murem.

Miasto widowisk

Symbolem tej fazy jest Koloseum - Amfiteatr Flawijski. Budowę rozpoczęto około 72 roku n.e. za Wespazjana, a otwarto w 80 roku za jego syna Tytusa (stąd „flawijski"). Mieściło dziesiątki tysięcy widzów - szacunkowo około pięćdziesięciu tysięcy. Kolejni cesarze dobudowywali własne fora, z Forum Trajana i jego słynną kolumną na czele. Rozrywki - igrzyska w Koloseum, wyścigi rydwanów w Circus Maximus - były darmowe lub tanie, a razem z rozdawnictwem zboża tworzyły realny filar polityki wobec ludu: „chleb i igrzyska" (panem et circenses).

Milion ludzi na kupie

Ludność Rzymu w I-II wieku n.e. szacuje się zwyczajowo na około milion - choć część badaczy uważa tę liczbę za zawyżoną i proponuje raczej pół miliona. Tak czy inaczej, większość mieszkańców żyła w wielopiętrowych insulach, często bez kuchni i bieżącej wody. Jedzenie kupowano w garkuchniach (thermopolia), korzystano z publicznych fontann i latryn. Niewolnicy i wyzwoleńcy stanowili znaczną część miasta. Nad wszystkim wisiały te same zagrożenia: pożary, zawalenia kamienic, choroby i ścisk.

Mur na koniec

W latach około 271-275 n.e., w obawie przed najazdami, cesarz Aurelian otoczył Rzym nowym murem - pierwszą wielką fortyfikacją miasta od czasów republiki. To znak, że złote czasy bezpieczeństwa się kończą. Na tym plan tej strony się zatrzymuje: miasto jest już skończone, a dalej zaczyna się historia jego schyłku.

Co jest pewne, a co nie

Liczba ludności Rzymu jest przedmiotem sporu - od około pół miliona do miliona; „milion" to wartość zwyczajowa, nie pewnik. Pojemność Koloseum i liczby ofiar igrzysk to szacunki, w popularnych przekazach często zawyżane. Dokładne daty muru Aureliana (271 czy 275) bywają podawane różnie.

Skąd to wiemy: Swetoniusz i Kasjusz Dion (Koloseum, Flawiusze); inskrypcje i topografia forów cesarskich; studia demograficzne (W. Scheidel, G. Storey - spór o liczbę mieszkańców) oraz The Cambridge Ancient History.