Forum Romanum: narodziny miasta

Rozproszone osady zrastają się w jedno miasto. Podmokłą dolinę między Palatynem a Kapitolem ktoś w końcu osusza - i w jej miejscu powstaje Forum, wspólny plac, serce życia publicznego. To epoka ostatnich królów i narodzin republiki.

Osuszona dolina

Kluczem była woda. Osuszenie bagnistej doliny Forum umożliwił wielki kanał - Cloaca Maxima - który grawitacyjnie odprowadzał wodę do Tybru. Tradycja przypisuje to dzieło królom z etruskiego rodu Tarkwiniuszów pod koniec VI wieku p.n.e. (źródła różnią się, który to był Tarkwiniusz). Na osuszonym terenie stanęły najstarsze budowle publiczne i kultowe: świątynia Westy, Regia, Komicjum, a na Kapitolu - wielka świątynia Jowisza Najlepszego Największego. Forum stało się naraz targiem, sądem, miejscem zgromadzeń i religii.

Król odchodzi, przychodzi republika

Tradycja wymienia siedmiu królów. Ostatni, Tarkwiniusz Pyszny, zostaje wygnany - umownie około 509 roku p.n.e. - co daje początek republice. Władzę obejmują dwaj wybierani na rok konsulowie, senat i zgromadzenia ludowe. Z tego okresu wyrasta też napięcie, które będzie trawić Rzym przez dwa stulecia: konflikt między patrycjuszami (ród, ziemia, urzędy) a plebejuszami (reszta ludu).

Jak tu żyto

Pojawia się miejska codzienność: targ na Forum, sprawy sądzone publicznie, zgromadzenia obywateli. Życie religijne jest wszechobecne - kalendarz świąt, kapłani, wróżby przed każdą ważną decyzją. Dom zamożnego Rzymianina to już nie chata, lecz budynek zorganizowany wokół atrium. Rośnie podział majątkowy i stanowy, który na stulecia ukształtuje politykę.

Co jest pewne, a co nie

Liczba i imiona siedmiu królów oraz przypisane im czyny to w dużej mierze tradycja literacka, spisana wieki później. Rok 509 p.n.e. jest umowny, a opowieści takie jak porwanie Sabinek czy pojedynek Horacjuszy należą do warstwy legendarnej. Pewne jest, że dolinę osuszono, że powstało Forum i że monarchię zastąpił ustrój republikański.

Skąd to wiemy: Liwiusz i Polibiusz (ustrój, królowie), opracowania topografii Rzymu i archeologia Forum, oraz The Cambridge Ancient History i A. Ziółkowski, „Historia Rzymu".