Akwedukty i świątynie: Rzym Augusta

Rzym rozsadza dawne mury i rośnie w metropolię. August przebudowuje miasto: marmur zastępuje cegłę, powstają fora, świątynie, teatry i łaźnie, a sieć akweduktów poi rosnący tłum. To Rzym, który zaczyna wyglądać jak stolica świata.

Woda płynie do miasta

Pierwszy akwedukt, Aqua Appia, zbudowano już w 312 roku p.n.e., ale to w tej epoce akwedukty mnożą się na dobre, prowadząc wodę grawitacyjnie przez dziesiątki kilometrów. Wiemy o nich szczegółowo dzięki Frontynowi, kuratorowi wód z I wieku n.e. i autorowi fachowego dzieła „O akweduktach miasta Rzymu". Woda zasila fontanny, łaźnie i - dla zamożnych - prywatne domy. To zmienia codzienność: łaźnia staje się rytuałem towarzyskim, a nie tylko myciem.

Rzym z marmuru

August chwalił się, że zastał Rzym ceglany, a zostawił marmurowy - zdanie zapisał Swetoniusz. To oczywiście retoryczna przechwałka, ale oddaje skalę zmian. Marek Agryppa, przyjaciel Augusta, wzniósł pierwszy Panteon i pierwsze wielkie łaźnie publiczne na Polu Marsowym. (Zachowany, kopułowy Panteon jest zresztą późniejszy - cegły stemplowane datują go na czasy Hadriana, około 118-128 n.e.; ile przetrwało z budowli Agryppy, pozostaje przedmiotem sporu.) August podzielił też miasto na czternaście regionów i powołał straż miejską oraz straż pożarną (vigiles).

Jak tu żyto

Kontrasty są ogromne. Bogaci mają przestronną domus z atrium i ogrodem, ubodzy gnieżdżą się w czynszowych kamienicach (insula) - ciasnych, drogich, grożących pożarem i zawaleniem. Dzień dzieli się między Forum, łaźnie, świątynie i widowiska. Ubogim rozdaje się zboże (annona). Ulice są zatłoczone, a nocą hałaśliwe od wozów dostawczych, które tylko po zmroku mogły wjeżdżać do miasta.

Co jest pewne, a co nie

Zdanie o marmurze to propagandowa przesada - historycy spierają się, jak dosłownie je rozumieć. Sporne jest też, ile z Panteonu Agryppy przetrwało w późniejszej budowli Hadriana. Roczne daty budowy poszczególnych akweduktów różnią się między źródłami o rok czy dwa.

Skąd to wiemy: Frontyn, „O akweduktach miasta Rzymu"; Swetoniusz (August); inskrypcja na fasadzie Panteonu i stemple ceglane; opracowania topografii Rzymu oraz The Cambridge Ancient History.